1961

• Fragment przemówienia sejmowego Stanisława Stommy: „Musimy stwierdzić wzrost ofensywy laickiej, powiększające się trudności, a także straty poniesione ostatnio przez Kościół. Stosunki Kościół – Państwo nie są w tej chwili zadowalające” (nr 2, 8 stycznia).

• Miłosza przekład „The Hollow Men” (Wydrążonych ludzi) Eliota, podpisany „M.C.” (nr 6, 5 lutego).

• Reportaż Stefana Kisielewskiego z ZSRR: „W Związku Radzieckim wytyczną kierunkową jest konformizm moralny, obyczajowy, organizacyjny, porządkowy, estetyczny. (...) jest to próba stworzenia »człowieka Bożego« bez Boga, bez podbudowy metafizycznej” (nr 7). Aniela Urbanowicz jako pierwsza Polka odwiedziła Taizé i rozmawiała z bratem Rogerem (nr 8).

• Bartoszewski szkicuje sylwetkę Eichmanna przed rozpoczynającym się procesem w Jerozolimie (nr 9, 26 lutego).

• „Tygodnik” rozpoczyna drukowanie „Poczty Ojca Malachiasza”; prowadzona przez Tadeusza Żychiewicza, stanie się najpopularniejszą rubryką „TP” (nr 11, 12 marca).

• Kisiel: „Jak wiecie, zmartwychwstały w roku 1956 »Tygodnik Powszechny« prowadzą ludzie młodzi; przewija się wprawdzie tu i ówdzie kilku patriarchów w rodzaju Jerzego Turowicza czy Stanisława Stommy, ale wielkiego wpływu i znaczenia nie mają. (...) Wybija się mocno tandem dogmatyków: Józefa Golmont-Hennelowa i Stefan Wilkanowicz. Opierając się na drobiazgowej analizie problemów Świętej Teologii, traktują »Tygodnik« jako coś w rodzaju natchnionej księgi (...). [W grupie] chrześcijan-społeczników... najżarliwszy jest Tadeusz Żychiewicz (...), bardziej świadomy całokształtu problemów naszej współczesności i przez to hamletyczny, jest Marek Skwarnicki. Grupie zagubionych we mgle przewodzi Bronisław Mamoń (...). Istnieje wreszcie grupa aniołów. Tu należy Krzysztof Kozłowski (...) oraz ks. Andrzej Bardecki, skrapiający całe bractwo wodą święconą. Z góry wreszcie przygląda się owej historii epikurejski choć katolicki stoik, wytworny ziemianin-gentleman, Jacek Wożniakowski” (nr 13).

• Ks. Andrzej Bardecki: „W świetle dotychczasowych przygotowań II Sobór Watykański zapowiada się jako jedno z największych wydarzeń w historii chrześcijaństwa” (nr 20).

• Zmarła Matka Elżbieta Czacka, założycielka Lasek; „TP” drukuje homilię pogrzebową kard. Wyszyńskiego (nr 27, 2 lipca). W numerze 29 pojawia się rubryka „Zmarli” -prowadzona przez Władysława Bartoszewskiego, była przez lata swoistym portretem społeczeństwa i nieocenionym źródłem historycznym.

• Eugene Ionesco „Czy stworzyłem anty-teatr”, w tłum. Mamonia. Znów przekłady Miłosza (z Brata Antoninusa), tym razem podpisane „Adrian Zieliński” (nr 32).

• Ks. Józef Majka przezentuje nową encyklikę społeczną – „Mater et Magistra” (nr 35). Ks. bp Karol Wojtyła: „Prawdą jest, że inną rolę mają do spełnienia w Kościele duchowni, a inną świeccy, nieprawdą jest natomiast, że Kościół ma być domeną duchownych i ich aktywności – musi być natomiast w proporcjonalnej mierze »domeną« świeckich i ich aktywności, bez tego bowiem sama działalność duchownych nie tylko zawisa w próżni, ale i sama w sobie jest skazana na zanikanie w sensie społecznym” („Myśli o laikacie”).

1962

• Ks. Andrzej Bardecki „Biskupi w kościele współczesnym”: „Dalsze zbliżenie rozdzielonych chrześcijan i przygotowywanie w ten sposób przyszłego zjed- noczenia chrześcijaństwa uważa Jan XXIII za jedno z głównych zadań swego pontyfikatu. A w dziele tym olbrzymią rolę może odegrać powrót do zasady kolegialności w Kościele” (nr 2).

• Irena Sławińska o Simone Weil: „Do nas zwraca się jej głos, wołający o prawdziwy katolicyzm, powszechny, obejmujący cały wszechświat (...). Głos, z ducha ekumenizmu płynący, uzasadniony szczególną potrzebą chwili” (nr 12, 25 marca).

• Na rozpisaną przez „Tygodnik” ankietę, poświęconą przedsoborowym oczekiwaniom wiernych, nadeszło 6350 odpowiedzi (nr 17, 29 kwietnia).

• Felieton Tadeusza Kaczyńskiego o Juliette Greco. Jako ilustracja zdjęcie piosenkarki z autografem: „Pour Tygodnik Powszechny...” (nr 21, 27 maja).

• Ludwik Dembiński: „Polska leży w Europie, i to nie tylko w tej tradycyjno-cywilizacyjnej, ale w dzisiejszej Europie politycznej. Głoszenie, że Europa kończy się na Łabie świadczy, że żyje się w urojonym świecie” (nr 29, 22 lipca).

• Ks. Janusz Pasierb „Chagall i Biblia”: „Mówi się, że dla malarstwa nowoczesnego Biblia była literą martwą, a żydostwo nie miało swojego wielkiego malarza i że spotkanie ich nastąpiło w osobie Chagalla” (nr 32); Jerzy Turowicz po śmierci Marylin Monroe: „My, którym uśmiech amerykańskiej aktorki na ekranie przyniósł chwilę radości, pomódlmy się czasem za duszę Marylin” (nr 34, 26 sierpnia).

• 11 października uroczyste otwarcie XXI Soboru Powszechnego Kościoła Katolickiego. Specjalnym wysłannikiem pisma akredytowanym przy Biurze Prasowym Soboru jest Jerzy Turowicz; swoje korespondencje, publikowane systematycznie od nr 42, przekazuje telefonicznie. Na Boże Narodzenie pisze o „Bilansie pierwszej sesji”: „Nie jest pozbawione pewnej słuszności twierdzenie, że obecny Sobór zamyka epokę kontrreformacji. (...) Nurt otwarty, który domaga się, by Kościół wyszedł naprzeciw współczesnemu światu, by przemówił do niego jego językiem, bo Kościół ma wobec tego świata, takiego, jaki on jest i jaki się staje – misję, bo za ten świat, konkretny, jest odpowiedzialny, bo Kościół nie ma go potępiać, lecz głosić mu Ewangelię Chrystusa, ten nurt jest faktem nieodwracalnym. Zatrzymać go ani cofnać już się nie da”.

1963

• Jerzy Zawieyski o audiencji, udzielonej mu przez Jana XXIII: „W pamięci utkwił Ojcu Św. pewien moment z pierwszej bytności w Polsce, gdy jako młody ksiądz zwiedzał Wieliczkę. Robotnicy, którzy wychodzili z pracy, zobaczywszy księży, ukłonili się im z wielkim szacunkiem. Ojciec Św. mówiąc o tym, pochylił głowę, aby uplastycznić ukłon robotników” (nr 1).

• Jerzy Turowicz o Soborze: „Schematy (...) redagowane były po łacinie (...) która pod palcami łacinników z Kurii Rzymskiej rozciąga się jak guma (...) Producenci filmowi nazywają się praebitores, czasopisma ilustrowane prelum imaginibus ornatum, komiksy – libelli comici et lusorii (...). Zaś nuntiorum exquisitores, to dosłownie poszukiwacze, wydobywacze wiadomości, a więc reporterzy, dziennikarze” (nr 2, 13 stycznia).

• Bronisław Mamoń: „O co walczył Witkiewicz? Pytanie to ograniczmy do zagadnień teatru, gdyż one nas tu szczególnie interesują. Kiedy odczytujemy setki jego artykułów (...) ogarnia nas zdumienie, że mogły sprowadzać takie burze, budzić tyle oporów, wywoływać takie protesty. Dziś z perspektywy czterdziestu lat te »idee obłędne« przyjmujemy jako oczywistości” (nr 8).

• Blok tekstów o Polakach, pomagających w czasie okupacji Żydom; wejdą do antologii „Ten jest z Ojczyzny mojej” (nr 12).

• „Obraz tygodnia” przenosi się na lewą stronę pierwszej kolumny. Ostatnia informacja: „Członkowie amerykańskiego Towarzystwa do Zwalczania Nieprzyzwoitości Nagich Zwierząt pikietowali Biały Dom, protestując przeciwko temu, że rodzina Kennedych jeździ na koniach ubranych jedynie w siodła i podkowy. Celem towarzystwa jest »ochrona dzieci przed widokiem nagich koni, krów, psów i kotów«” (nr 14). Od tego numeru „Tygodnik” z racji zmniejszenia przydziału papieru jest chudszy o 2 kolumny.

• Obszerna relacja z wizyty w Polsce Arcybiskupa Wiednia, Kardynała Franza Koeniga (nr 18, 5 maja).

• Ks. Andrzej Bardecki: „Stawia się nieraz Kościołowi zarzut, że spóźnia się on zawsze o jedną rewolucję. Otóż z encykliką »Pacem in terris« sprawa przedstawia się wręcz przeciwnie. Obecny Papież bowiem wyprzedza w niej poważnie naszą epokę” (nr 19).

• 3 czerwca, w poniedziałek Zielonych Świąt zmarł Jan XXIII. W nrze 23 poruszająca relacja ks. Michała Czajkowskiego o ostatnich dniach Papieża, który „miłości swojej nie ograniczał tylko do chrześcijan, lecz obejmował nią wszystkich ludzi, czując się ojcem całej rodziny człowieczej”. „Swoje cierpienia i swoje życie Jan XXIII ofiarował za sprawy, które najbardziej ukochał. Za powodzenie Soboru Powszechnego, za jedność chrześcijaństwa. Za pokój” – pisze Jerzy Turowicz. W numerze 26: „Habemus Papam!” i orędzie Urbi et orbi, wygłoszone przez Pawła VI 22 czerwca. 29 września rozpoczęła się druga sesja Soboru; sprawozdawać z niej będzie, jak przedtem, Redaktor Naczelny.

• Redakcyjna dyskusja o „Viridianie”, kontrowersyjnym filmie Luisa Bunuela (nr 47, 24 listopada).

• 4 grudnia: podczas uroczystości zamykającej II sesję Soboru Paweł VI ogłosił m.in. konstytucję „O liturgii”. Zapowiedź pielgrzymki Papieża do Ziemi Świętej.

• Gołubiew o śmierci Johna Kennedy’ego: „mord ten jest zbrodnią naszych czasów, okazał się możliwy w naszej cywilizacji, stanowi naszą sprawę, jest naszą klęską” (nr 51-52).

1964

• Jacek Woźniakowski „O wolności sumienia”: „Kluczowe pytanie brzmi z grubsza tak: jeśli jesteśmy głęboko przekonani o naszej racji, to jak mamy się odnosić do ludzi, którzy tej racji nie podzielają albo jej się sprzeciwiają, którzy mają swoje racje?” (nr 1).

• 18 stycznia bp Karol Wojtyła mianowany został arcybiskupem-metropolitą krakowskim.

• Arthur Miller „Pytanie bez odpowiedzi”: „Jeśli człowiek może mordować swych bliżnich, nie pod wpływem emocji, ale na zimno, a nawet spełniając »zaszczytne« zadanie prowadzące do »wyższego« celu – to czyż jakakolwiek cywilizacja może być zabezpieczona przed spustoszeniami przyczajonymi w sercu człowieka?” (nr 12, 22 marca). W tym samym numerze rozmowa z Marią Dąbrowską – jeden z kilkudziesięciu wywiadów, przeprowadzonych przez Wiesława Pawła Szymańskiego z polskim pisarzami.

• Józefa Hennel („Podział nieistniejący”) w polemice z Ernestem Skalińskim (może Skalskim?) z „Polityki”: „Podział na wierzących i niewierzących zaciera się w codziennym funkcjonowaniu życia w społeczeństwie. Zwolennicy ofensywy ateistycznej chcą w tym fakcie widzieć rozszerzanie się swego stanu posiadania. Wierzący nie traktują tego jak przesuwania się linii frontu na mapie strategicznej. Traktują to po prostu jako zmianę w pojmowaniu realizacji swej wiary. (...) Nieobecność Jego Imienia nie oznacza wcale nieobecności Jego Samego” (nr 23, 7 czerwca).

• Jerzy Turowicz o pierwszej encyklice Pawła VI „Ecclesiam suam”: „Idea dialogu, tak droga sercu Jana XXIII, znalazła w Pawle VI swego kodyfikatora. Papież określa precyzyjnie sens i cel dialogu, wykłada to co można określić jako teologię dialogu, mówi o jego motywach, metodach i celach” (nr 36, 6 września). 14 września rozpoczyna się trzecia sesja Soboru, podczas której toczyć się będzie m.in. burzliwa debata nad „schematem XIII” (przyszłą Konstytucją Gaudium et spes); wysłannikiem „Tygodnika” będzie tym razem (dopiero od października) Jacek Woźniakowski. W nrze 46 wiadomość, że Papież mianował świeckim audytorem Soboru prof. Stefana Swieżawskiego. Podczas sesji przyjęte zostaną m. in. Konstytucja o Kościele i Dekret o ekumenizmie.

1965

• Jacek Woźniakowski pojechał do Bombaju na Kongres Eucharystyczny z udziałem Pawła VI (nr 1); abp Kominek pisze o soborowych kłopotach ze „Schematem XIII” o Kościele w świecie współczesnym (nr 2). W następnych miesiącach Sobór komentować będzie abp Wojtyła – w formie obszernych listów do redakcji. 7 marca wchodzą w życie zmiany w liturgii, wprowadzające w szerszym zakresie język narodowy.

• 20-lecie pisma: „Tygodnik” to „w całości dzieło cenne, poważny wkład w kulturę katolicką społeczeństwa polskiego, tym cenniejszy, że zrealizowany w warunkach niełatwych” (abp Wojtyła). Gołubiew publikuje szkic o początkach „TP”, w numerze można też obejrzeć podobizny wszystkich redaktorów i autorów rubryk (nr 13, 28 marca).

• „Zielone światło dla niewierzących” (ks. Kluz) – Paweł VI powołał Sekretariat dla Niewierzących, pod przewodnictwem kard. Franza Koeniga (nr 19 i 29).

• Przed wyborami – podsumowanie działalności Koła Poselskiego Znak w latach 1961-65. Wchodzili w jego skład Łubieński, Mazowiecki, Stomma, Zabłocki i Zawieyski (nr 20).

• „Proszę, aby mnie pochowano według obrządku religii rzymsko-katolickiej. Pogrzeb religijny... jest hołdem dla piękności obrzędów katolickich..., dla tysiącletniej chrześcijańskiej tradycji mego narodu, pokornym wreszcie hołdem dla pamięci Jana XXIII, największego człowieka naszych czasów” – testament Marii Dąbrowskiej cytuje w homilii pogrzebowej ks. Jan Zieja; trumna pisarki na katafalku w katedrze św. Jana stała się symbolem zbliżenia środowisk niezależnej lewicy i Kościoła (nr 23, 30 maja).

• Pojawia się nowa rubryka – „Rozmowy niedokończone”, prowadzona przez „Ks. Adama”, czyli młodego marianina, ks. Adama Bonieckiego (nr 24, 13 czerwca).

• We wrześniu rozpoczyna się ostatnia sesja Soboru – sprawozdaje z niej znów Naczelny. Zofia Starowieyska-Morstinowa zamieszcza poruszający apel... przeciw planom beatyfikacji Jana XXIII: „Zostawcie nam Papieża Jana takiego, jakim był: człowieka wśród ludzi” (nr 45).

• W tekst Stanisława Czarnoty (czyli ks. Bardeckiego) o końcu świata włamany hymn „Dies irae” we wspaniałym przekładzie Mirona Białoszewskiego (47, 21 listopada).

• Finał Soboru: ogłoszenie Konstytucji o Kościele w świecie współczesnym i Deklaracji o wolności religijnej. „Uroczystą Mszę zakończyła ceremonia pokutna. Ojcowie Soboru klęcząc odmówili modlitwy proszące o wybaczenie wszystkich błędów popełnionych wobec Boga i wobec ludzi...”. W Rzymie i w Konstantynopolu uroczyste odwołanie ekskomunik z roku 1054. „Kościół wkracza w nową epokę” – pisze Turowicz. „I cóż dalej, szary katoliku?” – pyta Woźniakowski (nr 49, 51). A w kraju: na s. 4 numeru świątecznego oświadczenie posłów Koła Znak w sprawie listów biskupów polskich do Episkopatu niemieckiego – bardzo ostrożna obrona wielkiego gestu, z furią atakowanego przez komunistyczne władze.

do góry