NOTATKI

Bronisław Mamoń





Malczewski w Arsenale

Jeszcze do 16 marca br. w sali krakowskiego Arsenału (Muzeum Książąt Czartoryskich, ul. Pijarska 8) potrwa prezentacja prac Jacka Malczewskiego wypożyczonych z Lwowskiej Galerii Obrazów. W zbiorach lwowskich znajduje się wiele prac Malczewskiego, dobrze reprezentujących wszystkie fazy jego twórczości, począwszy od tradycjonalistycznej działalności artystycznej w duchu Grottgerowskim i Matejkowskim aż do dojrzałego symbolizmu.
Ekspozycja ukazuje artystę jako znakomitego portrecistę, który często nawet w tego rodzaju malarstwie sięgał do osobliwych pomysłów mieszając czasy i rzeczywistości, łącząc żywych ludzi z tworami wyobraźni. Pokazano liczne portrety rodziny: żony, siostry, bratanków oraz przyjaciół malarza, ludzi sztuki, kolekcjonerów m.in.: Piotra Dobrzańskiego, Ludwika Żeleńskiego, Leona Pinińskiego, mecenasów: Karola i Małgorzaty Lanckorońskich. Ten ostatni obraz – podwójny portret, uważany przez lata za zaginiony – zakupiła Galeria w 1978 r. Wśród portretów znajdziemy także przetransponowany wizerunek wielokrotnie przez Malczewskiego malowanej modelki i muzy Marii Balowej. Zwracają uwagę autoportrety malarza – jego twarz posiada Chrystus w obrazach przed Piłatem, w Emaus i z Samarytanką. Motyw artysty i jego działalności, personifikacje różnych sił rządzących lub zagrażających twórczości, pojawiające się tak często w twórczości malarza znajdują odzwierciedlenie w ciekawym „Autoportrecie z faunami” w formie tryptyku czy też „Autoportrecie z muzą trzymającą berło”.
O poszukiwaniach inspiracji w wydarzeniach opisanych w Starym Testamencie świadczą obrazy, których tematem jest – podejmowana przez Malczewskiego wielokrotnie – biblijna historia o Tobiaszu („Trzej aniołowie z Tobiaszem”). W zgromadzonej kolekcji nie zabrakło również sceny powstałej z inspiracji poezją Słowackiego, należącej do cyklu obrazów dotyczących dziejów bohaterów Anhellego, a reprezentowanej na wystawie przez „Eloe z zwłokami Ellenai”.




Grafika Albrechta Dürera

Wystawę „Albrecht Dürer – znaczenie i oddziaływanie jego grafiki w XVI wieku” otwarto w Muzeum Narodowym we Wrocławiu (Plac Powstańców Warszawy 5). Zaprezentowano około 100 prac renesansowego rytownika i naśladowców, wśród nich najsłynniejsze mistrzowskie miedzioryty pochodzące z lat 1513–1514 – „Święty Hieronim w pracowni”, „Melancholia I”, „Rycerz, śmierć i diabeł”, „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”, „Adam i Ewa”. Te „meisterstiche” należą do najlepszych rycin w całej historii sztuki z powodu ich piękna i głębokiego znaczenia kompozycyjnego. Nad tajemniczym sensem jednej z nich – „Melancholii I” dyskusja trwa od stuleci, a krytycy odwołujący się w swoich interpretacjach m.in. do filozofii, magii, matematyki, alchemii pozostają bezradni wobec arcydzieła o wymiarach 23,9 x 16,8 cm.
Wystawa ukazuje rolę i olbrzymi wpływ, jaki wywarł Albrecht Dürer na historię grafiki. Uważany jest za pierwszego wielkiego drzeworytnika, który zrewolucjonizował tę technikę. Wytężoną pracą doszedł do mistrzostwa rysunku i zadziwiającej zdolności oddawania światła przez światłocień. W swej twórczości zespolił sztukę niemieckiej Północy, tradycję starożytności i włoskiego Odrodzenia. Jego własny styl cechowały precyzyjny realizm i prostota, przefiltrowane przez włoski humanizm. Na wyżyny artystycznego kunsztu wyprowadził ilustrację książkową wydając cykl „Apokalipsa” (1496–
–1498). Te piętnaście wstrząsających drzeworytów przyniosło mu już za życia wielką sławę i uznanie. „Jego sztuka przewyższała znacznie sztukę innych mistrzów jego czasu. Oddawali mu honory książęta, panowie i inni artyści, którzy dziś jeszcze chwalą i cenią jego prace i biorą z nich przykład” – czytamy inskrypcję zamieszczoną na drzeworytniczym portrecie Albrechta Dürera wykonanym przez Erharda Schöna w 1528. 
Pokazanym pracom samego Dürera towarzyszą dzieła rytowników XVI stulecia: Lucasa Cranacha Starszego, Heinricha Aldegrevera, Lucasa van Leydena, Albrechta Altdorfera, Hieronymusa Hopfera.
Eksponaty pochodzą w większości ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, które też przygotowało wystawę czynną we Wrocławiu do 30 marca br.  

(m)




 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 11 (2801), 16 marca 2003

do góry

 

© 2000 Tygodnik Powszechny
Szczegółowe informacje o Redakcji; e-mail: redakcja@tygodnik.com.pl