Biskupi polscy wobec integracji
europejskiej
1. Polska
przeżywa ważny okres coraz pełniejszej integracji ze
strukturami gospodarczymi i politycznymi Unii Europejskiej. W
tej ważnej dziejowej chwili nie może zabraknąć słowa Biskupów.
Podejmujemy wielowiekową tradycję Kościoła, który w przełomowych
momentach historii Narodu, kierowany światłem Ewangelii starał
się kształtować umysły i sumienia wiernych oraz wszystkich
ludzi dobrej woli, aby dokonywali właściwych wyborów służących
dobru i jedności narodów. W ten sposób podejmujemy pogłębioną
refleksję nad miejscem i rolą Polski w coraz pełniej jednoczącej
się Europie.
2. Kościół
wspiera działania jednoczące, które respektują fundamentalne
prawa człowieka służące integralnemu rozwojowi osoby
ludzkiej i promuje dobro wspólne w wymiarze narodowym i państwowym.
Taka postawa stanowi konsekwencję faktu, że najwyższym prawem
Kościoła, jakby jego wewnętrzną konstytucją, jest prawo miłości,
które łączy ludzi i pomaga w przezwyciężeniu egoizmu, tak
indywidualnego jak i społecznego, będącego źródłem podziałów
i niesprawiedliwości. Przykazanie miłości obejmuje bowiem nie
tylko drugiego człowieka, ale także środowisko, gdzie przez
Boga został powołany do życia, w którym rozwija się i
wzrasta.
3. Po załamaniu
się komunistycznego systemu totalitarnego w roku 1989, przed
narodami Europy pojawiła się szansa ponownego zjednoczenia
Europy Wschodu i Zachodu. Służyć temu powinna pełniejsza
integracja ze strukturami Unii Europejskiej. Idea zjednoczonej
Europy zrodziła się z inspiracji chrześcijańskiej polityków
takich jak: Alcide De Gasperi, Robert Schuman czy Konrad
Adenauer. Po doświadczeniach wielu wojen i konfliktów na
naszym kontynencie wyrażała ona pragnienie pokojowego współistnienia
narodów, zapewniającego wszystkim respektowanie podstawowych
praw osoby ludzkiej, dobrobyt i bezpieczeństwo. Kościół
powszechny, a zatem i Kościół w Polsce, od początku wspierał
ten proces. Europa w rozumieniu Kościoła nie jest wyłącznie
strukturą gospodarczą i polityczną, lecz przede wszystkim wspólnotą
dziejów, kultury, idei oraz tradycji opartych na trwałych
wartościach duchowych judeo-chrześcijańskich, na prawie
rzymskim i filozofii greckiej.
4.
Integracja Polski z Unią Europejską, szczególnie w obecnym
okresie zintensyfikowanych negocjacji o jej członkostwo jest
sprawą wielkiej wagi. Polityczne debaty zadecydują o przyszłości
Polski na dziesiątki lat, stąd w tej sprawie konieczne jest
zaangażowanie wszystkich ludzi oraz środowisk odpowiedzialnych
za dziedzictwo narodowe, tzn. władz państwowych, samorządów,
organizacji pozarządowych, Kościoła katolickiego, innych Kościołów
i związków wyznaniowych. W tym szczególnym momencie historii
wszystkim potrzebna jest rzetelna i merytoryczna informacja o
przebiegu negocjacji. Ma ona udzielić odpowiedzi na pojawiające
się w tej kwestii pytania i wątpliwości. Brak tych informacji
nie służy właściwemu zrozumieniu procesu integracji i wywołuje
poważne obawy u wielu ludzi.
5. Jan Paweł
II wypowiada się często w sprawach istotnych dla jedności
europejskiej. Utożsamiając się w pełni z nauczaniem Ojca Świętego
w sprawach Europy, biskupi apelują, aby nie wykorzystywać w
sposób instrumentalny i wybiórczy wypowiedzi papieskich dla
potwierdzenia własnych poglądów. Troska o należne Polsce
miejsce w strukturach europejskich nie może ograniczać się wyłącznie
do aspektów ekonomicznych i politycznych. Polska pragnie nadal
trwać w Europie „jako państwo, które ma swoje oblicze
duchowe i kulturalne, swoją niezbywalną tradycję historyczną
związaną od zarania dziejów z chrześcijaństwem. Tej
tradycji, tej narodowej tożsamości, Polska nie może się
wyzbyć. Stając się członkiem wspólnoty europejskiej
Rzeczpospolita Polska nie może niczego stracić ze swoich dóbr
materialnych i duchowych, których za cenę krwi broniły
pokolenia naszych przodków. ” (Jan Paweł II, Przemówienie
z okazji przyjęcia listów uwierzytelniających Ambasadora
Polski przy Watykanie, Watykan, 3.12.2001 r.).
6. Uświadamiamy
sobie, że włączenie w struktury europejskie nie może oznaczać
rezygnacji z suwerenności narodowej, politycznej i kulturowej,
w tym także tożsamości religijnej. Oznacza to jednak
respektowanie tożsamości innych narodów i pociąga za sobą
prawo współdecydowania o kształcie przyszłej Europy. W
poczuciu odpowiedzialności za duchowe, wiekowe dziedzictwo
narodu, pasterze Kościoła w Polsce, przy poszanowaniu
pluralizmu światopoglądowego wspólnej Europy, pragną podjąć
nowy wysiłek, aby bogate, kulturowe, religijne i duchowe „wiano”
naszego narodu zachować, pogłębić i przenieść w nowe tysiąclecie.
Stanowi ono nasze bogactwo, którym chcemy się dzielić z
innymi narodami naszego kontynentu, otwierając się jednocześnie
na bogactwo spuścizny duchowej innych narodów. Bogactwem
Europy jest dopełniająca się wzajemnie tradycja Wschodu i
Zachodu. Jesteśmy sobie wzajemnie potrzebni, by Europa mogła
się rozwijać i oddychać obydwoma płucami.
7. Rolą Kościoła
nie jest prowadzenie negocjacji i dyskutowanie rozwiązań
szczegółowych. Jest to konstytucyjne zadanie władz cywilnych:
Parlamentu, Rządu, Prezydenta. Obowiązkiem tych instytucji, w
tak istotnych dla przyszłości naszej Ojczyzny kwestiach,
jakimi są prowadzone negocjacje, jest zagwarantowanie praw i
interesów wszystkich obywateli naszego kraju z uwzględnieniem
pełnej podmiotowości narodu, instytucji i grup społeczeństwa
obywatelskiego, a nie jedynie wybranych opcji politycznych. Kościół
będzie stał na straży praw osoby ludzkiej i będzie bronił
fundamentalnych zasad zawartych w Dekalogu oraz tych wartości
duchowych i moralnych, które w sposób zasadniczy określają
tożsamość naszego narodu, kształtowaną od tysiąca z górą
lat w duchu Chrystusowej Ewangelii.
8. Zadania
władz cywilnych skupiają się głównie na sprawach
ekonomicznych i politycznych. Ich rolą jest wynegocjowanie możliwie
najkorzystniejszych warunków wejścia Polski do Unii
Europejskiej. Kościół, zgodnie ze swoim istotnym powołaniem
niesienia zbawienia (por. GS n. 42), pragnie aby poszerzenie
Unii szło w parze z pogłębieniem świadomości, że w centrum
wszystkich wysiłków, zmierzających do zjednoczenia, powinien
być człowiek i jego niezbywalna godność otrzymana w akcie
stworzenia na „obraz i podobieństwo Boga” (Rdz 1, 27)
oraz jego szeroko pojęte dobro.
9. Unia
Europejska powinna jasno określić zadania i cele, a także
wartości, na których ma opierać się współpraca i współzależność
między poszczególnymi jej członkami. Służy temu powołany
przez szczyt szefów państw w Laeken Konwent, którego uchwały
zadecydują w dużym stopniu o przyszłym kształcie, kierunku,
kryteriach i normach obowiązujących w zreformowanych
strukturach poszerzonej Unii. Wyrażamy przekonanie, że
przedstawiciele polskiego rządu i parlamentu będą zabiegali o
to, by uchwały Konwentu służyły dobru duchowemu i
materialnemu całego narodu oraz by respektowały w pełni zasadę
równości i solidarności zapisaną w Karcie Praw Podstawowych
Unii Europejskiej. Ubolewamy, że z Karty Europy usunięto
wszelkie bezpośrednie odwołanie do religii, a zatem i do chrześcijaństwa.
Za Janem Pawłem II uznajemy to za fakt ahistoryczny i obraźliwy
wobec Ojców Nowej Europy wspomnianych na początku naszego słowa
(Por. Jan Paweł II do Komisji Episkopatów Unii Europejskiej,
23. 02. 2002r.). Oczekujemy, że w przyszłym ustawodawstwie
Europy znajdzie się odniesienie do Boga, który dla ludzi wierzących
stanowi ostateczną rację istnienia podstawowych wartości,
porządku religijno-moralnego i ładu społecznego.
10.
Podzielamy obawy wielu wiernych, czy w pertraktacjach będą
respektowane zasady partnerskiego dialogu, a nie faktycznego
dyktatu. Oczekujemy, że uchwały Konwentu zagwarantują w pełni
fundamentalne prawo do życia każdego człowieka od chwili poczęcia
do naturalnej śmierci, a także będą respektowały prawo małżeństwa,
jako trwałego związku mężczyzny i kobiety oraz prawa
rodziny, jako podstawowej komórki społeczeństwa. Oczekujemy również,
że ustawodawstwo unijne zagwarantuje status prawny Kościoła i
wolność religijną, nie tylko sumienia poszczególnych
obywateli, ale także Kościoła Katolickiego jako instytucji,
innych Kościołów i związków wyznaniowych.
11. Wzywamy
wszystkie strony do wytrwałego dialogu, i wyrażamy
przekonanie, że pozwoli on dojść do wspólnych ustaleń nawet
w najtrudniejszych sprawach. Jako pasterze Kościoła dzielimy
pojawiające się obawy, dotyczące szczególnie postępującego
procesu laicyzacji, mentalności i polityki konsumpcyjnej i związanego
z nimi indyferentyzmu religijnego. Prowadzi on nierzadko do
upowszechniania się stylu życia „jak gdyby Boga nie było”.
Chociaż proces ten nie jest wprost związany z instytucją Unii
Europejskiej, łączy się ściśle z lansowanym i promowanym często
materialistycznym i zsekularyzowanym stylem życia. Potrzeba więc
pogłębionej formacji chrześcijańskiej, która pozwoli
wszystkim odnaleźć się w nowej rzeczywistości Unii
Europejskiej. Kościół katolicki w Polsce pragnie budować
wzajemne zaufanie pomiędzy ludźmi, burzyć mury uprzedzeń,
wrogości, wyobcowania i nienawiści w sercach ludzkich, a także
umacniać chrześcijańską nadzieję, która jest źródłem
duchowej siły, bez której nie ma przyszłości.
12. Szeroko
zakrojone reformy Unii Europejskiej i związane z nimi wysiłki
dostosowania polskiej gospodarki do jej standardów, zwłaszcza
w zakresie rolnictwa, będą wymagały niejednej ofiary i
wyrzeczenia. Zwracamy się z serdecznym apelem do władz
publicznych, aby tworzyły prawne i instytucjonalne warunki, w
których obywatele Rzeczypospolitej świadomi własnej
podmiotowości, będą mogli realizować słuszne inicjatywy i
aspiracje własnej przedsiębiorczości. Do wszystkich dotkniętych
bolesnymi skutkami transformacji, szczególnie do rolników i
bezrobotnych, kierujemy słowa zachęty, aby nie poddawali się
zniechęceniu i na miarę możliwości podejmowali inicjatywy
zmierzające do przezwyciężenia istniejących trudności.
Nadrobienie braków materialnych i duchowych, gospodarczego
zaniedbania minionych dziesięcioleci, a także doznanych zranień
ze strony totalitaryzmów XX wieku, obaw i niepokojów
rozpowszechnionych w naszym społeczeństwie, nie da się szybko
przezwyciężyć. Kształtowanie pogłębionej świadomości
jest bowiem długim oraz mozolnym procesem wewnętrznym. Wyrażamy
jednak przekonanie, że w ostatecznym wymiarze owoce tego
procesu będą służyły dobru Polaków czyli duchowemu i
materialnemu rozwojowi naszej Ojczyzny. Oczekujemy od polityków,
że zatroszczą się sumiennie o to, aby ciężary i korzyści
podjętych reform były rozkładane proporcjonalnie, a zwłaszcza
by nie dotykały najuboższych warstw społeczeństwa.
Spodziewamy się również - wraz z Janem Pawłem II - że
odpowiedzialni za Unię potrafią okazać zrozumienie dla poważnych
trudności, jakie kraje, w których do niedawna obowiązywał
inny system ekonomiczny będą miały w początkowej fazie z
dostosowaniem się do stawianych im warunków (Por. Jan Paweł
II do Komisji Episkopatów UE, jak wyżej).
13. Dla
skutecznego przeciwstawienia się czekającym nas wyzwaniom
potrzebne jest nie tylko wspólne działanie Kościoła, państwa,
instytucji pozarządowych i organizmów Unii Europejskiej, ale
także tworzenie wzajemnego zaufania i modlitwa. Kościół
katolicki włącza się czynnie w odbudowywanie zaufania społecznego,
atmosfery wzajemnej życzliwości i współpracy.
Podejmując duchowe dziedzictwo św. Wojciecha - Patrona jednego
i niepodzielonego Kościoła Wschodu i Zachodu — wzywamy
wszystkich wiernych do włączenia się w modlitwę do Jedynego
Pana dziejów. Za przyczyną Matki Bożej i wstawiennictwem
Patronów Europy: świętych Benedykta, Cyryla i Metodego,
Katarzyny ze Sieny, Brygidy Szwedzkiej oraz Edyty Stein (Siostry
Benedykty od Krzyża), prosimy Pana naszego, Jezusa Chrystusa,
aby „stary kontynent” pozostał nadal dynamiczny i młody
duchem Jego Ewangelii, a także, aby stawał się coraz pełniej
nie tylko wspólnotą gospodarczą i polityczną, lecz nade
wszystko prawdziwą wspólnotą ducha.
Podpisali Kardynałowie,
Arcybiskupi i Biskupi
zebrani na 316. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski
Warszawa, dnia 21 marca 2002 roku
|
