Pierwszy tekst na temat prowadzonej przez Polskie Państwo Podziemne akcji pomocy skazanym na zagładę Żydom, akcji nie mającej odpowiednika w okupowanej Europie (holenderska Krajowa Organizacja Pomocy Nurkom powstała z myślą o ukrywających się członkach ruchu oporu), ogłosił w 1946 r. w mikołajczykowskiej „Gazecie Ludowej” Władysław Bartoszewski. Następny artykuł o „Żegocie”, także autorstwa Bartoszewskiego, ukazał się w 1957 r. w „Stolicy”. Dziesięć lat później w Znaku ukazało się pierwsze wydanie dzieła Władysława Bartoszewskiego i Zofii Lewinówny „Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945”, wznowione w znacząco poszerzonej edycji w 1969 r. Jest to nie tylko niezwykle cenny zbiór wspomnień i relacji – zarówno ratujących, jak i ratowanych – ale także wielce użyteczny zestaw podstawowych dokumentów.
Wyśmienita książka Teresy Prekerowej „Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie 1942–1945” ukazała się w PIW-ie w maju 1982 r., choć oddano ją do składania w grudniu 1980 r. Nakład 10 tys. egzemplarzy rozszedł się błyskawicznie i trudno zrozumieć, dlaczego nikt dotąd nie zadbał o reedycję tej wartościowej i potrzebnej pozycji.
W 1993 r. PWN opublikowało kilkusetstronicową „Księgę Sprawiedliwych” autorstwa nieżyjącego już dziś Michała Grynberga z przedmową Icchaka Arata. W 1999 r. dzięki staraniom i w tłumaczeniu Mariana Apfelbauma (uratowanego dzięki ,,Żegocie” syna Emila Apfelbauma, redaktora wstrząsającego dzieła „Choroba głodowa”, do którego materiał był zbierany w warszawskim getcie), ukazało się w Paryżu francuskie wydanie książki Prekerowej „Zegota. Commission d’aide aux Juifs”. Sama autorka, niestety, już tego nie doczekała.
Wreszcie niedawno, 20 listopada br., na Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się uroczysta promocja książki „»Żegota«. Rada Pomocy Żydom 1942–1945”, wydanej przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Otrzymaliśmy opracowany przez Andrzeja Krzysztofa Kunerta wybór dokumentów, poprzedzony wywiadem Andrzeja Friszkego z Władysławem Bartoszewskim, uzupełniony krótkimi notkami biograficznymi o najbardziej zasłużonych działaczach ,,Żegoty”. Trzeba dodać, że zadbano także o przygotowanie wersji obcojęzycznych – angielskiej i niemieckiej.

TS
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 51-52 (2789),
22-29 grudnia 2002


do góry

 

© 2000 Tygodnik Powszechny
Szczegółowe informacje o Redakcji; e-mail: redakcja@tygodnik.com.pl