10-lecie Towarzystwa Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej


Wszystko je dzieli, ale co je, do diabła, łączy?

Ks. Adam Boniecki MIC



Młodsza od Europy Karola Wielkiego o 300 lat Europa Środkowo-Wschodnia jest faktem. O narodach wchodzących w jej skład można jednak powiedzieć, że wszystko je dzieli. Ale, co je, do diabła, łączy? Powstałe dzięki energii profesora Jerzego Kłoczowskiego i naukowego środowiska Lublina przed 10 laty Towarzystwo Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej próbuje odpowiedzieć na to pytanie.  


W historycznej scenerii lubelskiego starego Rynku, w siedzibie Trybunału Koronnego odbyła się 27 listopada uroczystość obchodów 10-lecia Towarzystwa Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej a zarazem inauguracji Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej. W ozdobionej królewskimi portretami sali posiedzeń zasiedli uczeni związani z Towarzystwem, rektorzy lubelskich uczelni, dyplomaci i przedstawiciele władz państwowych i lokalnych. Przewodniczył sesji założyciel i prezes Zarządu Towarzystwa i zarazem dyrektor Instytutu profesor Jerzy Kłoczowski. 









 
Prof. Jerzy Kłoczowski 
 podczas uroczystości 

 wręczania nagrody 

 im. Jerzego Giedroycia, 

 9 listopada 2001 roku



Instytut – instytucja ceniona w świecie naukowym Europy – ma już ogromny dorobek i konkretne plany na przyszłość w procesie prawdziwej integracji. Pomysł profesora Kłoczowskiego zaczął się krystalizować w latach 80. W Rzymie, w Instytucie Jana Pawła II zgromadził on kilku wybitnych historyków polskich i środkowoeuropejskich, by rozważyć możliwość wspólnych badań historycznych. Wśród postaci, które patronowały idei profesor wymienia Jana Pawła II i Jerzego Giedroycia. Już w 1991 r. powstał w Lublinie Instytut Europy Środkowo-Wschodniej. Za cel stawiał sobie ukazanie historycznej i kulturowej specyfiki Europy Środkowo-Wschodniej, rozumianej jako obszar rozciągający się pomiędzy Bałtykiem, Adriatykiem i Morzem Czarnym. Chodziło o zwrócenie uwagi na procesy kształtujące przez wieki tożsamość Europy Środkowo-Wschodniej, które są także kluczem do rozumienia sytuacji aktualnej, zwłaszcza relacji pomiędzy dzisiejszymi społeczeństwami a kulturą.

Międzynarodowa Federacja Instytutów 

Jeszcze wtedy – co przypomniał profesor Henryk Samsonowicz – zachodni uczeni pytali, czy istnieje coś takiego, jak Europa Środkowo-Wschodnia? Odpowiedzią jest dorobek Instytutu: publikacje naukowe (ponad 60 tytułów), w tym: „Historia Europy Środkowo-Wschodniej”, t. 1-2, red. Jerzy Kłoczowski, Lublin 2000; Historia Ukrainy (Natalia Jakowenko „Historia Ukrainy do końca XVIII wieku”; Jarosław Hrycak „Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu”, Lublin 2000); Historia Polski (Jerzy Kłoczowski „Historia Polski od czasów najdawniejszych do końca XV wieku”, Andrzej Sulima Kamiński „Historia Rzeczypospolitej XVI–XVIII wiek”, Hanna Dylągowa „Historia Polski 1795–1990”, Lublin 2000); Historia Białorusi (Hienadź Sahanowicz, „Historia Białorusi od zarania jej dziejów do końca XVIII w.”, Zachar Szybieka, „Historia Białorusi 1795–2000”, Lublin 2001).
Wielkość osiągnięcia leży m.in. w tym, że prace nad wspólnymi w końcu dziejami prowadzą wspólnie środowiska naukowe wszystkich zainteresowanych krajów. Udało się nawiązać współpracę z wieloma środowiskami na Wschodzie i na Zachodzie. Instytut lubelski stał się naturalnym pośrednikiem między nimi. Dzięki wysiłkowi Instytutu powstała w 1992 roku Międzynarodowa Federacja Instytutów Europy Środkowo-Wschodniej – sieć organizacji pozarządowych, działających na Litwie, Białorusi, Ukrainie, Polsce, Czechach, Słowacji i Węgrzech. Federacja zrzesza aktualnie dziewięć instytutów zajmujących się problematyką Europy Środkowo-Wschodniej. Centrum Federacji znajduje się w Lublinie. Jej celem jest prowadzenie i koordynacja badań nad sytuacją regionu. Federacja ma na swoim koncie znaczące osiągnięcia naukowe: konferencje, wspólne badania i publikacje, trwałe kontakty międzynarodowe etc. W 1999 roku Federacja została zarejestrowana jako organizacja pozarządowa przy UNESCO, co znacznie poszerzyło możliwość jej działalności.
Instytut zorganizował 30 międzynarodowych konferencji i spotkań naukowych w Polsce i za granicą (w Paryżu, Kijowie, Oslo, Mińsku i itd.)
Badawcze programy zajmują się dziejami Europy Środkowo-Wschodniej (zwłaszcza Białorusi, Litwy, Polski i Ukrainy); relacjami międzynarodowymi i aktualną sytuacją społeczno-kulturową; sytuacją religijno-wyznaniową (X–XX wiek); postawami społeczeństw regionu wobec procesów integracji europejskiej; procesami integracyjnymi, tradycjami tolerancji; mniejszościami narodowymi i religijnymi.

Uniwersytet Polsko-Ukraiński

W tym środowisku zrodziła się idea powołania Uniwersytetu Polsko-Ukraińskiego. Idea została podjęta podczas międzynarodowej konferencji „Ukraina – Polska. Wczoraj – Dziś – Jutro”, zorganizowanej przez Instytut w czerwcu 1997. Na zakończenie sesji, która się odbyła pod patronatem premierów rządów Polski i Ukrainy, znalazł się postulat powołania uczelni. Instytut podjął współpracę z wyższymi uczelniami Lublina, zmierzającą do powołania uniwersytetu. Owocem prac była decyzja o utworzeniu Europejskiego Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów, które jest zalążkiem przyszłego uniwersytetu. Funkcję przewodniczącego Konwentu Kolegium pełni prof. Jerzy Kłoczowski.
Połączona z jubileuszem inauguracja dotyczyła nowego statusu prawnego Instytutu. 
„W ciągu 10 lat działalności zmieniały się rządy, a my robiliśmy swoje, zawsze akcentując nadrzędną rację stanu Polski. Wprowadzaliśmy i wprowadzamy nowe pojmowanie Europy Środkowo-Wschodniej. Polityczne, ale przede wszystkim intelektualne” – powiedział profesor Kłoczowski.
Towarzystwo (i Instytut) działały dotychczas jako organizacja pozarządowa na prawach stowarzyszenia. Jego członkami było 130 wybitnych polskich uczonych, specjalistów z wielu dyscyplin nauki, znawców dziejów i współczesnego oblicza naszej części Europy (12 z nich w ciągu dziesięciu lat istnienia Instytutu zmarło). W końcu roku 2001 Minister Spraw Zagranicznych, w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Badań Naukowych oraz Ministrem Finansów utworzył Instytut Europy Środkowo-Wschodniej na prawach jednostki badawczo-rozwojowej. Oznacza to stabilizację organizacyjną i finansową. Statutowym zadaniem nowej placówki – działającej obok stowarzyszenia – jest nadal prowadzenie wielodyscyplinarnych badań naukowych nad miejscem Polski i Europy Środkowo-Wschodniej w Europie i na świecie, jak również organizowanie i wspieranie współpracy naukowej.
W sali Trybunału przemawiali Andrzej Załucki – podsekretarz stanu w MSZ; Andrzej Kurowski – wojewoda lubelski; Andrzej Pruszkowski – prezydent miasta Lublina; prof. Anna Wolff-Powęska – dyrektor Instytutu Zachodniego; prof. Witold Stępniewski – prorektor Politechniki Lubelskiej. Wykład o „Roli Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej w badaniach nad historią regionu” wygłosił prof. Henryk Samsonowicz. 
A potem pito zdrowie Jubilata. 






Adresy: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej www.iesw.lublin.pl

Biuro Instytutu:
Pałac Czartoryskich, Plac Litewski 2; 20-080 LUBLIN. Tel. (+48 81) 532 29 07; 534 72 31
fax (+48 81) 534 72 32, e-mail: instesw@platon.man.lublin.pl
Dział naukowy i wydawniczy:
ul. Marii Curie Skłodowskiej 58/1; 20-029 Lublin. Tel. Fax. (48 81) 533 85 88; e-mail: europasw@platon.man.lublin.pl

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 50 (2788), 15 grudnia 2002

do góry

 

© 2000 Tygodnik Powszechny
Szczegółowe informacje o Redakcji; e-mail: redakcja@tygodnik.com.pl