NOTATKI

Bronisław Mamoń



Skarby jezuitów

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa przygotowało kolejną wystawę z cyklu „Skarby krakowskich klasztorów”. Cykl rozpoczęty w 1992 r. pokazem kolekcji oo. kapucynów, w następnych latach cystersów, karmelitów, kanoników, bernardynów i bernardynek, reformatów, prezentek, franciszkanów, misjonarzy, umożliwia zapoznanie się z w większości nigdy nieudostępnianymi i nieznanymi (poza wąską grupą naukowców) dziełami sztuki, pamiątkami związanymi z historią Kościoła i Polski. W tym roku muzeum prezentuje zbiory księży jezuitów.
Obiekty pochodzą z kilku miejsc w Krakowie związanych z jezuitami: rezydencji i archiwum przy kościele św. Barbary, z zakrystii tejże świątyni oraz kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa i biblioteki przy ul. Kopernika, a także rezydencji przy parafii w Przegorzałach. Wystawa jest nie tylko pokazem interesujących przykładów malarstwa, pięknych egzemplarzy rzemiosła artystycznego, ale gromadzi przedmioty będące dobrą ilustracją dziejów zakonu, od przybycia do Polski i Krakowa (1583), aż po ostatnie dni, ukazując przedmioty związane z postacią o. Jana Beyzyma i jego beatyfikacją w czasie Mszy na krakowskich Błoniach 18 sierpnia 2002 przez papieża Jana Pawła II. Przybliża postacie sławnych jezuitów przez prezentację ich dzieł: m.in. Biblii ks. Jakuba Wujka (wydanej w Krakowie w 1599 r.) oraz „Kazań” i „Żywotów świętych” ks. Piotra Skargi. Przypomina rozległe płaszczyzny działalności Towarzystwa Jezusowego na przestrzeni wieków: działalność wydawniczą, pisarską, translatorską, oświatową. Przynosi świadectwa mecenatu artystycznego. Znajdziemy tu bardzo wartościowy zbiór malarstwa wraz z najstarszym dziełem, renesansowym obrazem niemieckim z wizerunkiem św. Hieronima. Przeważają dzieła siedemnastowieczne, twórców hiszpańskich, włoskich, między nimi także „Apoteoza św. Barbary” przypisywana Giovanniemu Battiście Tiepolo. Najwięcej jest płócien związanych tematycznie bezpośrednio z samym zakonem jezuitów, przedstawiających jego świętych (Alojzego Gonzagę, Stanisława Kostkę, Andrzeja Bobolę) i dostojników (ciekawe realistyczne portrety z połowy XVII w. Kaspra Drużbickiego i Mikołaja Łęczyckiego). Wśród czasowo bliższych nam obrazów zwraca uwagę Chrystus pędzla Józefa Unierzyskiego z końca XIX w. utrzymany w stylu modernistycznym. Ukazuje spotkanie wędrowca z Chrystusem-Pielgrzymem oświetlonym pozaziemskim światłem.
W osobnej sali zaprezentowano wybrane prace malarzy współczesnych, powstałe w czasie plenerów organizowanych przez ks. Stanisława Głaza w Polsce, Grecji i Indiach. Między innymi są tu prace: Zbysława Maciejewskiego, Franciszka Starowieyskiego, Stanisława Baja, Jerzego Panka, Stasysa Eidrigeviciusa, Kiejstuta Bereźnickiego.
Wyjątkowo cennym eksponatem jest znakomita rzeźba, pełna ekspresji, a zarazem harmonii – pochodząca z XV w. kamienna Pieta z piaskowca, której wykonawstwo przypisuje się Mistrzowi Pięknych Madonn. 
Wśród licznych przedmiotów rękodzieła artystycznego wyróżniają się monstrancje, relikwiarze – wśród nich dwa najcenniejsze, kryształowe – puszki na komunikanty, kielichy i dwa olbrzymie późnorenesansowe świeczniki norymberskie. Zwrócił moją uwagę relikwiarz o nietypowym kształcie strzelistego obelisku wykonany z kryształu górskiego, w którego wnętrzu umieszczony jest cierń z korony Chrystusa Ukrzyżowanego. Również z przyjemnością oglądałem zbiór paramentów liturgicznych – ornaty haftowane, wykonane z tkanin perskich i kontuszowych pasów polskich. 
Ze zbiorów archiwum przy kościele św. Barbary pochodzą najstarsze dokumenty na pergaminie – np. królów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy – dotyczące historii jezuitów w Krakowie. Z Biblioteki Naukowej wypożyczono foliał Hartmanna Schedla „Historia mundi”, wydany w 1493 z najstarszym widokiem Krakowa. Oglądającym udostępniono także wiele dokumentów i pamiątek pochodzących z dawnych Kresów Wschodnich, jak np. czapka gimnazjalisty ze słynnej szkoły w Chyrowie, do której często trafiała ówczesna tzw. trudna młodzież .
Wystawa czynna od 18 września do 24 listopada br., w pałacu Krzysztofory, Rynek Główny 35. 

(m)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 39 (2777), 29 września 2002

do góry

 

© 2000 Tygodnik Powszechny
Szczegółowe informacje o Redakcji; e-mail: redakcja@tygodnik.com.pl