Nr 29 (2767), 21 lipca 2002

 

 






               

Marek Lasota
Karol Wojtyła i agenci bezpieki

Czy znalazła się teczka SB na Karola Wojtyłę? Czy wobec przyszłego papieża bezpieka prowadziła gry operacyjne? Czy planowano działania prowokacyjne wobec Jana Pawła II po 1978 roku? Takie pytania pojawiały się ostatnio w prasie w związku z informacjami o zawartości archiwaliów Instytutu Pamięci Narodowej, dotyczących Ojca Świętego. W tych pytaniach dostrzec można poszukiwanie sensacji. Wyziera z nich natomiast niewielka wiedza o pracy służb specjalnych komunistycznego państwa.   WIĘCEJ


Autor jest pracownikiem Biura Edukacji Publicznej IPN w Krakowie, był posłem sejmu I kadencji RP.





Jan Strzałka
Tajemnice Kalwarii





„Za Kopcem jest Klecza Dolna. 
Za Kleczą Dolną jest Klecza Górna.
Za Kleczą Górną jest Barwałd, 
Kalwaria Zebrzydowska, i już.”

Jan Paweł II, Wadowice 16 czerwca 1999


Kalwaria to idylliczne miasteczko, z tych, co woda w nich czysta, a trawa zielona. Tyle że tutejszy potok nazywa się Cedron, a góra – Golgota. W tej podkrakowskiej Jerozolimie od czterech stuleci trwa Męka Pańska. Żyją tu „swoi”, ludzie „stąd” i nieliczni „stamtąd”. „Swoja” jest przede wszystkim Matka Boska Kalwaryjska.   WIĘCEJ





Już nie zaściankowa, jeszcze nie farmerska 
Z Krzysztofem Gorlachem, socjologiem wsi i rolnictwa, o globalizacji polskiej wsi rozmawia Anna Mateja

„Żadna z ludowych partii politycznych, jak PSL czy Samoobrona, nie reprezentuje faktycznie interesów ludzi wsi: tych, którzy żyją z kilku hektarów lub nie zajmują się rolnictwem w ogóle. A takich jest najwięcej. Duże partie walczą przede wszystkim o interesy nowoczesnych rolników – najbardziej obawiających się wejścia do UE. Ich w pierwszej kolejności dotkną niższe dopłaty bezpośrednie czy skutki wolnego obrotu ziemią, z czego partie ludowe uczyniły główny problem wejścia polskiej wsi do Unii. Oni mają szansę najwięcej na wejściu do Unii skorzystać. Albo stracić.”   WIĘCEJ





Jan Paweł Jędrzejewski z Irlandii Północnej
Tak tworzy się mit


Nakręcony w trzydziestą rocznicę „krwawej niedzieli” film Paula Greengrassa „Bloody Sunday” – zapewne jedno z najciekawszych dzieł wyświetlanych obecnie na ekranach polskich kin – odebrany został w Irlandii Północnej i w całym Zjednoczonym Królestwie w sposób bardzo niejednoznaczny.    WIĘCEJ


Autor od 1993 roku wykłada literaturę angielską i porównawczą na Uniwersytecie Coleraine (hrabstwo Londonderry, Irlandia Północna)








WIARA





„Tygodnik” przed pielgrzymką


ks. Adam Boniecki
Faustyna, bo miłosierdzie

Podróż ta, jak żadna inna do tej pory, nawiązuje do osobistej przeszłości. Zwłaszcza konsekracja kościoła w Łagiewnikach. Znane jest osobiste zaangażowanie kardynała Wojtyły w rozwój zapoczątkowanego przez św. Faustynę kultu Bożego Miłosierdzia. Uchylenie przez Stolicę Apostolską zakazu szerzenia tego kultu w formach przekazanych przez zakonnicę z Łagiewnik było owocem jego starań. Tajemnica Bożego Miłosierdzia jest w jego osobistej pobożności i papieskim nauczaniu szczególnie ważna. Zwracam uwagę tych, którzy protestują przeciwko mieszaniu prywatnych objawień z treścią Objawienia, że w encyklice o Bożym Miłosierdziu („Dives in misericordia”) Papież na objawienia siostry Faustyny ani razu się nie powołuje. A więc nie dlatego nauczanie o Miłosierdziu, bo Faustyna, ale Faustyna dlatego, że kieruje uwagę na Miłosierdzie.   WIĘCEJ





ks. Adam Boniecki
Czy wiecie, że Białoruś...?

Czy wiecie, że 20 km od Mińska, w sanktuarium Bożej Matki Żyrowickiej, jest siedziba Prawosławnej Akademii Teologicznej i seminarium duchownego? Pewnie nie wiecie, jak ja do niedawna nie wiedziałem, bo kto – prawdę powiedziawszy, interesuje się dziś Białorusią? Żyrowice to niewielka wioska, nad którą górują białe zabudowania cerkiewne i klasztorne. A nad nimi unosi się przedziwna historia – legenda o Matce Boskiej i sanktuarium, które nie tracąc nic ze swej świętości pozostawało pod opieką to grekokatolików, to znów prawosławnych, i którego ani podziały chrześcijan, ani nawet komuniści nie zdołali unicestwić.   WIĘCEJ





JÓZEFA HENNELOWA
Tylko nie pomnik!

Ksiądz Jan Sikorski, kapelan więźniów i proboszcz w Warszawie, powiedział kiedyś, że święci nie po to są, by ich naśladować, lecz by miał kto wstawiać się za nami u Pana Boga.
Przypomniało mi się to zdanie – pocieszające, nie ukrywajmy – nad lekturą książki Ludmiły Grygiel o pierwszym małżeństwie wspólnie ogłoszonym błogosławionymi przed niespełna rokiem. W trakcie lektury musiałam nieraz stwierdzać, że popadam w rodzaj sporu, i to nie tyle z autorką „Świętości dwojga”, co z parą jej bohaterów.   WIĘCEJ





Piotr Wierzchosławski
Idź tam, gdzie nie chcesz

Henri J. M. Nouwen był człowiekiem paradoksu. Mając predyspozycje rodzinne, społeczne, intelektualne, aby odnosić sukcesy i piąć się po szczeblach społecznej hierarchii, przez całe życie szukał czegoś, co poprowadziło go drogą
w dół... (...) „Kielich życia” wprowadza nas w tajemnicę życia i serca człowieka, kapłana, który uczynił je darem dla innych, ludzi różnych narodów, kultur i wyznań, o różnym statusie majątkowym i społecznym. „Dobrze uchwycone życie jest byciem dla bliźnich. Przestajemy się zastanawiać, czy nasze życie jest lepsze czy gorsze od innych, i zaczynamy wyraźnie widzieć, że  żyjąc dla drugich, nie tylko uznajemy własną indywidualność, ale także zaznaczamy swoje niepowtarzalne miejsce w mozaice ludzkiej rodziny”. Życie i doświadczenie Henri J. M. Nouwena, przesłanie jego książek, wydają się szczególnie aktualne i potrzebne dla odnowy Kościoła i życia społecznego poprzez uzdrowienie i wyzwolenie naszego zalęknionego i stłamszonego życia wewnętrznego, poprzez odnalezienie, rozpoznanie i przyjęcie jego jedynego, niepowtarzalnego smaku.   WIĘCEJ



Henri J.M. Nouwen, „Kielich życia”, przekład Justyna i Jan Grzegorczykowie, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002





Piotr Sikora
Jak poznawać Niepoznawalnego


Książka ks. Tadeusza Dzidka powinna stać się lekturą wszystkich studiujących teologię i większości tych, którzy teologię uprawiają i jej nauczają. Dlaczego?
Zgodnie z tym, co obiecuje tytuł, jasno i dobitnie uświadamia, gdzie leżą granice teologicznej spekulacji i czemu spekulacja ta ma służyć. Teologia zachodnia zaś już kilka wieków temu uległa przeintelektualizowaniu, zagubiła poczucie tajemnicy, utraciła bezpośredni kontakt z duchowym doświadczeniem wierzących i stała się dla tego doświadczenia trochę obca i mało przydatna.   WIĘCEJ



Ks. Tadeusz Dzidek, „Granice rozumu w teologicznym poznaniu Boga”, s. 433, Wydawnictwo „M”, Kraków 2001.







KRAJ I ŚWIAT


 


Spory – polemiki

Elżbieta Hlibowska

„Wolę, żeby było bajkowo”

Surowy osąd zmian we Wrocławiu, jaki znalazł się w reportażu Jędrzeja Morawieckiego „Palę Wrocław” („TP” nr 22/2002; w tym samym numerze
o Wrocławiu wypowiadali się też: prof. Norman Davies – historyk i autor książki o tym mieście „Mikrokosmos”, Ewa Michnik – dyrektor Opery Dolnośląskiej, Paweł Moras – dyrektor Biura „Expo2010” i Bogdan Zdrojewski – były prezydent Wrocławia), obudził sporo krytycznych głosów wśród wrocławian (jeden z listów opublikowaliśmy w „TP” nr 23/2002). Dzisiaj publikujemy polemikę naszej Czytelniczki – pani Elżbiety Hlibowskiej, odbierającej bardziej optymistycznie zmiany w rodzinnym mieście. W najbliższym czasie wrócimy do tematu i spróbujemy znaleźć odpowiedzi na pytania postawione przez Czytelniczkę.   WIĘCEJ





Paweł Kompanicki
Radio tylko dla Polaków?

„Polonia” to najmniej znany w kraju program Polskiego Radia. Nie oznacza to, że nie ma on słuchaczy. Ma, nawet licznych, poza naszymi granicami. Jest wśród nich Polonia, ale są także nasi wschodni i południowi sąsiedzi, mający szansę usłyszeć o Polsce w swoich narodowych językach. Być może niedługo stracą jednak tę możliwość. Przynajmniej takie plany ma polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych.   WIĘCEJ





Artur Klimaszewski z Katmandu (Nepal)
Ojczyzna Ghurki Haariego wyprzedza resztę świata

Stan wyjątkowy trwa już ponad pół roku, niedawno przedłużono go o kolejne trzy miesiące. Wiele regionów kontroluje lewacka guerilla. Kraj jest formalnie niezależny, ale nie jest tajemnicą, jak wielkimi wpływami dysponują tu światowe potęgi. Myli się ten, kto sądzi, że to opis państewka w Ameryce Łacińskiej sprzed kilkunastu lat. To rzeczywistość zagubionego w górach himalajskiego królestwa: Nepalu. (...) Sytuacja polityczna Nepalu od miesięcy się komplikuje. Stan wyjątkowy trwa dopiero od listopada 2001, kiedy to maoiści zerwali rozmowy pokojowe i zmasakrowali garnizon w mieście Ghorahi. Dopiero, gdyż wojna domowa między partyzantami a rządem trwa od lat sześciu. Do jesieni konflikt przebiegał jednak względnie spokojnie – na ile wojna domowa może być spokojna... – i dopiero teraz walki przybrały charakter gwałtowny, wręcz okrutny.   WIĘCEJ








KULTURA




17 lipca Wojciech Kilar kończy 70 lat

Tomasz Cyz

Między „słyszę” a „widzę”

Jeśli przyglądać się fotografiom Wojciecha Kilara, nieraz zda się, że patrzymy na zatopionego w myślach mnicha; innym razem, że obserwujemy pogrążonego w twórczym natchnieniu szalonego naukowca; wreszcie, że obcujemy z kimś łagodnym, cichym, dobrym i otwartym. Najważniejsze i najwyraźniejsze są dziś już siwe, stojące, jakby naelektryzowane włosy. Dalej: nieco zgarbiona sylwetka, zdradzająca czujność, żywa i aktywna, choć w pozornym uśpieniu. Wreszcie twarz i oczy – ciepłe, pełne energii, ludzko-kocie.   WIĘCEJ



KILAR NA PŁYTACH





Plastyka

Bogusław Deptuła

Real

Wraz z pojawieniem się na polskiej scenie artystycznej grupy „Ładnie” można było spodziewać się odrodzenia malarstwa, i to związanego wyraźnie z otaczającą nas rzeczywistością. Przenoszenie na proste obrazki malarzy grupy „Ładnie” wycinków codzienności, gazet, reklam, telewizji, dawało znakomite efekty, okazało się postawą artystycznie płodną i bardzo wciągającą. Intrygująca była przy tym ambiwalencja tych przedstawień: szyderstwo czy afirmacja? Na pewno byli to ludzie jakby podwójni, którzy pamiętali, jak było nie tak dawno, ale otaczający kapitalizm w polskiej wersji także nie był dla nich zachwycający, a raczej przeciwnie.   WIĘCEJ


„Rzeczywiście, młodzi są realistami”. Kuratorzy: Ewa Gorządek, Stach Szabłowski, Centrum Sztuki Wspołczesnej Zamek Ujazdowski, 29 czerwca – 31 sierpnia 2002. 





Spory – polemiki

Michał Paweł Markowski

Lekkomyślny czytelnik

Tischner opublikował w „TP” (nr 28) entuzjastyczne sprawozdanie z lektury książki Marka Lilli „The Reckless Mind. Intellectuals in Politics”. Lilla jest profesorem w The Committee on Social Thought w University of Chicago, co oznacza, że należy do kręgu filozofów konserwatywnych, uczniów Leo Straussa i Izajasza Berlina, którego pisma zresztą wydawał. Poszczególne rozdziały Lilla publikował w „New York Review of Books”, co oznacza, że nie jest to książka naukowa, lecz raczej błyskotliwy esej. Gdy przeczyta się jej recenzje (można to zrobić choćby w internecie), to okaże się, że wizja świata w niej przedstawiona jest rzeczywiście sugestywna. Osobiście perswazyjność książek zwykle biorę za dobrą monetę (bo po co pisać, jeśli nie chce się kogoś do czegoś przekonać), choć mam kłopoty wówczas, gdy autor stara się ją ukryć i twierdzi – jak Lilla – że wprawdzie czuje słabość do omawianych filozofów, ale najmilsza jest mu prawda.   WIĘCEJ


Wkrótce opublikujemy odpowiedź Łukasza Tischnera.




Teatr

Piotr Gruszczyński

Szkice do Prousta

W teatrze, kiedy osiągnie się doskonałość, trzeba rozpocząć nowe poszukiwania i ponownie pogrążyć się w chaosie. Kryzys, czyli poszukiwanie, jest stanem najbardziej twórczym. Krzysztof Warlikowski w „Oczyszczonych” osiągnął kryształową doskonałość, do której dochodził przez wiele lat. Nie może pójść dalej bez cofnięcia się do swego teatralnego laboratorium. Pracą laboratoryjną jest spektakl według „W poszukiwaniu straconego czasu” wyreżyserowany w teatrze w Bonn, na zamówienie festiwalu Theater der Welt.   WIĘCEJ


Marcel Proust, „W poszukiwaniu straconego czasu”, adaptacja i reżyseria Krzysztof Warlikowski, scenografia Małgorzata Szczęśniak, muzyka Paweł Mykietyn, premiera w Bonn 25 maja 2002 roku.





Dlaczego uważamy Japonię za kraj wyjątkowy, czyli

Gejsza i samuraj

Stanisław Meyer

Casus Japonii czarno na białym pokazuje, że stereotypy i uprzedzenia wobec innych kultur płyną nie tyle z naszej ignorancji, ile z amnezji: sami zapominamy, kim jesteśmy. Zachód zmitologizował Japonię, nadał jej atrybuty „wyjątkowości” i „niepowtarzalności”, ponieważ zapomniał (lub chciał zapomnieć), że sam nie jest niczym wyjątkowym i że nie istnieją żadne szczególne powody, dla których Japonia miałaby być inna od niego.   WIĘCEJ





Izet Sarajlić (1930–2002)

Julian Kornhauser

Sen o wspólnocie

Początkiem maja tego roku odszedł niespodziewanie Izet Sarajlić, najwybitniejszy współczesny poeta bośniacki, całe życie związany z Sarajewem. W 1997 roku, będąc przez kilka dni w Sarajewie, odbyłem z nim bardzo ciepłą, nadzwyczaj przyjacielską rozmowę, choć nigdy przedtem nie  zetknęliśmy się osobiście. Poeta wręczył mi ostatni swój tom, wydaną rok wcześniej „Księgę pożegnań”, z zaskakującą dedykacją: „Drogi Julianie, wracasz jutro do swojego Krakowa, niechaj z tobą powędruje i ta »Księga pożegnań« – twego przyjaciela, Izeta. 12. 4. 1997 r.”.    WIĘCEJ



Sarajewo 2002, cmentarz ofiar wojny 1992–1995





Fryderyk Hölderlin

Do Madonny

Wielem cierpiał nad Tobą
I Twoim synem, Madonno,
Odkąd w słodkiej młodości
Usłyszałem był o nim;
Albowiem nie tylko prorok,
Ale i ci, co służą,
Podlegają Losowi. A zatem skoro i ja –

I wiele pieśni, które
Pragnąłem był zaśpiewać
Na cześć Najwyższego, Ojca,
Zaprzepaścił mi smutek.
   WIĘCEJ

Przełożył Antoni Libera


Fryderyk Hölderlin (1770–1843) – jeden z najwybitniejszych poetów języka niemieckiego. W połowie życia popadł w szaleństwo i resztę życia spędził w domu stolarza Zimmera w Tybindze. Nieukończony hymn „Do Madonny” pochodzi z początkowego okresu choroby poety. Braki w tekście i urwane wersy – za oryginałem.








FELIETONY





JÓZEFA HENNELOWA – Bez zmienników


ANDRZEJ DOBOSZ – Skrzydlate słowa


MICHAŁ KOMAR – Milczenie i złoty


MARCIN KRÓL – Konstytucja i rodowód 

JACEK PODSIADŁO –
Popolemizujmy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 29 (2767), 21 lipca 2002

Szczegółowe omówienie


Obraz tygodnia



Kronika religijna

 

Medytacja Biblijna

 

Ks. Mieczysław Maliński

 

Liturgiczne czytania tygodnia


Kobiety w Biblii


Komentarze

 

Przegląd prasy krajowej

 

Przegląd prasy zagranicznej

 

 

Notatki

 

Wśród książek

 

 

Listy 

do góry

 

© 2000 Tygodnik Powszechny
Szczegółowe informacje o Redakcji; e-mail: redakcja@tygodnik.com.pl