Węgierski pisarz Sándor Márai (1900–1989) to jedno z największych odkryć literackich lat 90. Jego książki odbywają triumfalny pochód przez Europę, trafiając na listy bestsellerów m.in. we Włoszech i w Niemczech, a ostatnio w Anglii. Lepiej zresztą mówić o ponownym odkryciu; chodzi o autora, który już w okresie międzywojennym zdobył na Węgrzech ustaloną pozycję i wielką popularność, dopiero emigracja odcięła go od czytelników w kraju.
Urodzony w r. 1900 w Kassa (dziś Koszyce), pochodził z Sasów, osiadłych przed wiekami na Górnych Węgrzech (czyli Słowacji). W r. 1919 po upadku Węgierskiej Republiki Rad wyjechał z kraju w obawie przed represjami. Studiował w Berlinie dziennikarstwo, na Węgry wrócił w roku 1928. Z przekonań demokrata, pod rządami Horthy’ego zdobył pozycję pisarza niezależnego. W r. 1948 z żoną i adoptowanym synkiem ponownie wyjechał, uciekając przed reżimem komunistycznym: najpierw do Włoch, później do Ameryki. Pracował w Radiu Wolna Europa. Po zdławieniu powstania węgierskiego wystąpił o obywatelstwo amerykańskie. Zmiany polityczne na Węgrzech w końcu lat 80. przyjął nieufnie; odmawiał zgody na publikację swoich książek, „dopóki na ziemi węgierskiej są sowieccy okupanci, dopóki nie odbędą się wolne wybory pod okiem międzynarodowych obserwatorów”. Pogrążony w depresji po śmierci żony, 22 lutego 1989 roku odebrał sobie życie strzałem z pistoletu. Pozostawił ogromną spuściznę, obejmującą także utwory nigdy nie publikowane. W roku 1990 na Węgrzech rozpoczęto edycję jego dzieł zebranych.
W „Tygodniku Powszechnym” (nr 11/2000) opublikowaliśmy obszerny wybór z dziennika pisarza z ostatnich lat jego życia, wstrząsające studium starości i umierania. Recenzowaliśmy też powieść „Żar”, wydaną w tymże roku w Czytelniku. Obecnie do naszych księgarń trafia następna książka Márai – autobiograficzne „Wyznania patrycjusza”. „Księga ziół” („Füves könyv”) ukazała się po raz pierwszy w 1943 roku; obejmuje 200 małych próz, których wybór prezentujemy powyżej.
|
