Zbłąkana duszyczka

Ściąga z kultury

• W wieku 74 lat zmarł Artur Międzyrzecki, poeta i tłumacz, prezes polskiego PEN Clubu.
• 2 listopada zmarł Janusz Warmiński, reżyser i długoletni dyrektor warszawskiego Teatru Ateneum.
• Tegoroczne nagrody Fundacji im. Kościelskich zdobyli Marcin Świetlicki (poezja) i Jacek Baczak (proza). O laureatach pisaliśmy w „Tygodniku” wielokrotnie, ostatnio w numerze 44.
• Wydawnictwo a5 opublikowało „Widok z ziarnkiem piasku”, obszerny wybór wierszy Wisławy Szymborskiej. Krakowski Znak zapowiada natomiast, że w księgarniach znajdzie się wkrótce tom „Radość czytania Szymborskiej”, przygotowany przez Stanisława Balbusa wybór prac krytycznych, poświęconych autorce „Ludzi na moście” – od Artura Sandauera i Jerzego Kwiatkowskiego po Mariana Stalę i krytyków najmłodszych pokoleń.
• „To właśnie jest sukces sztuki pantomimy. Że budzi ona tak różne asocjacje w zależności od wrażliwości i intelektu oglądającego ją widza. Omijając słowo, zwracamy się bardziej do instynktu” – mówił „Rzeczpospolitej” Henryk Tomaszewski, założyciel i dyrektor, obchodzącego w tym roku 40-lecie istnienia, Wrocławskiego Teatru Pantomimy. Najnowszą premierą Teatru jest „Kaprys” według Gerharta Hauptmanna (patrz recenzja Pawła Głowackiego w 45. numerze „TP”).
• Na XXI Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni jury – pod przewodnictwem Wojciecha Marczewskiego – nie przyznało Grand Prix. Trzy nagrody specjalne przypadły „Cwałowi” Krzysztofa Zanussiego, „Grom ulicznym” Krzysztofa Krauzego i filmowi „Poznań ‘56” Filipa Bajona. Nagrody za role pierwszoplanowe otrzymali Maja Komorowska („Cwał”) i Jerzy Kamas („Kratka”), nagrodę za reżyserię Władysław Pasikowski („Słodko-gorzki”) a nagrodę za debiut – Paweł Łoziński, reżyser filmu „Kratka”. Krytycy podkreślali wyjątkowo niski poziom festiwalu, zaś dziennikarze przyznali własne nagrody – dla filmu najlepszego (otrzymał ją „Cwał”) oraz najgorszego („Złoty Paw”), która przypadła „Deszczowemu żołnierzowi” Wiesława Saniewskiego (patrz relacja w 44. numerze „TP”).
• „Bajka, którą opowiada nam Wajda, zawiera w sobie gorycz doświadczeń ostatniego pięciolecia, ale nie zawiera »światełka w tunelu«. Doświadczenie wolności okazuje się doświadczeniem wygnania” – czytamy w recenzji Tadeusza Sobolewskiego o „Pannie Nikt”, najnowszym filmie Andrzeja Wajdy, zrealizowanym na podstawie powieści Tomka Tryzny (patrz także recenzja Marii Malatyńskiej w tym numerze „TP”).
• „30 lat temu Jacques Lacan napisał swój słynny esej o tym, jak ważny jest związek pomiędzy mózgiem, ramieniem, dłonią, piórem i papierem. Zachód przeciął tę więź, wymyślając klawiaturę maszyny do pisania. W moim filmie podjąłem tę ideę, że u podstaw tekstu leży ludzkie ciało, każąc mojej bohaterce pisać litery na ciele” – tłumaczył Oldze Stanisławskiej Peter Greenaway, który przyjechał do Polski na premierę swego nowego filmu – osadzonego w tradycji japońskiej kaligrafii „The Pillow Book”.
• Zakończył się XI Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego. Jury nie przyznało pierwszej nagrody. II nagroda – Reiko Otani (Japonia), III – Akiko Tanaka (Japonia).
• Na tegorocznym Jazz Jamboree – obok Raya Charlesa – wystąpili m.in. Ewa Bem, Henryk Miśkiewicz, Roy Hargrove i Lesław Możdżer. Odbyła się też polska premiera filmu Roberta Altmana „Kansas City”. Festiwal spotkał się z chłodnym przyjęciem krytyki.
• Wystawę „Caravaggio i różne oblicza caravaggionizmu” w warszawskim Muzeum Narodowym oglądnęło ponad 80 tys. osób. 
• W warszawskiej „Zachęcie” trwa retrospektywa malarstwa zmarłego w 1962 roku Piotra Potworowskiego, członka Komitetu Paryskiego, oraz wystawa „Sztuka wobec natury” – prezentacja prac Stefana Gierowskiego, Tomasza Ciecierskiego, Leona Tarasewicza, Grzegorza Pabla, Teresy Murak, Joanny Przybyły i Marka Chlandy.
• W krakowskim Pałacu Sztuki otwarto ekspozycję „To lubię”, prezentującą 120 obrazów i rzeźb, wybranych przez Andrzeja Wajdę. Oglądać można dzieła m.in. Matejki, Malczewskiego, Wojtkiewicza, Kantora, Sobockiego i Boruty.
• Również w Krakowie, w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manngha” trwa ekspozycja obrazów olejnych Andrzeja Dudzińskiego.
• W księgarniach i sklepach muzycznych pojawił się – przygotowany przez Polskie Radio „Bis” – dwupłytowy album CD, na którym zarejestrowano głos Czesława Miłosza, czytającego wiersze Mickiewicza i swoje.
• Kubuś Puchatek ukończył 70. rok życia – tyle lat minęło od pierwszego wydania słynnej książki Alexandra Milne’a. W 35. numerze „TP” drukowaliśmy „Krzysia” – szkic Czesława Miłosza, pożegnanie zmarłego w tym roku Christophera Robina Milne’a, syna pisarza.
• Przebojem rynku wydawniczego stała się „Siostra”, debiutancka powieść Małgorzaty Saramonowicz. Dzięki umiejętnie przygotowanej kampanii promocyjnej – m.in. objęcie książki patronatem przez „Gazetę Wyborczą” – wydawnictwom Małe i WAB udało się sprzedać około 10 tysięcy egzemplarzy „Siostry”. Choć z całą pewnością książka ta nie jest propozycją ważną dla krytyki literackiej – mamy do czynienia z przeciętnym „czytadłem” – sposób jej sprzedaży (podobnie zresztą jak wcześniejszych książek Manueli Gretkowskiej) wskazuje kierunek rozwoju rynku książki – konieczność spektakularnego nagłośnienia pojawiającego się na nim nowego tytułu.
• „Świat Książki” oraz „Zysk i S-ka” ufundowały nową nagrodę literacką. Autorzy nie publikowanych dotąd powieści oraz prozy biograficznej i wspomnieniowej mogą wziąć udział w konkursie, którego rozstrzygnięcie nastąpi w maju podczas Międzynarodowych Targów Książki. Jest o co walczyć – nagroda wynosi 15 tysięcy nowych złotych.
• Tegoroczną Booker Prize otrzymała powieść „Last Orders” Grahama Swifta.
• W Warszawie powstało Polskie Towarzystwo Hobbityczne, zrzeszające miłośników prozy J.R.R. Tolkiena.




Pisarze w Krakowie...
W krakowskiej Willi Decjusza 7 i 8 listopada o literaturze dyskutowali pisarze (m.in. Hanna Kowalewska, Magdalena Tulli, Zyta Rudzka, Jarosław Gibas, Jacek Giszczak, Bronisław Wildstein) i krytycy. Spotkanie – prowadzone przez Jerzego Jarzębskiego – zorganizowano dla poznania polskiej literatury współczesnej przez wydawców niemieckojęzycznych.
Pierwsze „Rozmowy o literaturze polskiej” – które odbyły się dwa lata temu – zaowocowały wydaniem na Zachodzie książek m.in. Andrzeja Stasiuka, Olgi Tokarczuk i Zyty Rudzkiej. Jak podkreśla Albrecht Lempp, jeden z organizatorów tegorocznych spotkań, są one „rodzajem przedstawienia”, w czasie którego pisarze czytają i uczestniczą w dyskusji, wiedząc, że ich publicznością są wydawcy. Ci ostatni mogą zaś poznać autorów w ich otoczeniu naturalnym: wśród innych pisarzy i krytyków. Dzięki temu – zdaniem Lemppa – „za każdym tekstem wydawca widzi żywego człowieka”, może zorientować się, kto jest kim w środowisku i ewentualnie zaproponować publikację książki.

AM

i w Warszawie
W stolicy zaś, w dniach 16–23 listopada, odbędzie się festiwal literacki „Warszawa pisarzy”. Organizatorzy: „ExLibris” i „Świat Książki”, wraz z redakcjami „Czasu Kultury”, „Kartek”, „Twórczości”, „Lampy i Iskry Bożej”, „Nowej Fantastyki” oraz „Kresów”, przygotowali imponującą rozmiarami „megaimprezę”. W ciągu kilku festiwalowych dni można będzie spotkać pisarzy białoruskich i ukraińskich, uczestniczyć w licznych dyskusjach o stanie młodej i starszej literatury, znaleźć się na wieczorach autorskich (m.in. Izabeli Filipiak, Nataszy Goerke, Julii Hartwig, Hanny Krall, Joanny Pollakówny, Olgi Tokarczuk, Dariusza Bitnera, Stefana Chwina, Pawła Huelle, Zygmunta Kubiaka, Jerzego Pilcha, Jacka Podsiadły, Janusza Rudnickiego, Andrzeja Stasiuka, Marcina Świetlickiego...), obejrzeć „Pannę Nikt” Wajdy, „Szamankę” Żuławskiego i film „Gnoje” według „Białego kruka” Stasiuka, a także wysłuchać koncertów Renaty Przemyk i „Świetlików”. Wreszcie spędzić noc na Zamku Ujazdowskim w towarzystwie licznych poetów – od Piotra Sommera i Andrzeja Sosnowskiego po Wojciecha Wilczyka oraz uczestniczyć w balu przygotowanym w hołdzie Raymondowi Chandlerowi, promującym antologię poezji inspirowanej twórczością autora „Wysokiego okna”.
Jeżeli więc tylko możemy spędzić kilka dni w Warszawie i uda nam się znieść nadludzki wysiłek, związany z uczestniczeniem we wszystkich tych imprezach – o współczesnej polskiej literaturze będziemy wiedzieli wszystko.

AF

do góry