Apokryf

Rok w pigułce

W świecie

• Wybory prezydenckie w USA wygrał Bill Clinton. Dotychczasowy prezydent otrzymał 49 proc. głosów, a lider Republikanów Bob Dole – 41. W trakcie kampanii wyborczej Clinton oznajmił, że w dziesiątą rocznicę upadku muru berlińskiego i w pięćdziesiątą powstania NATO (czyli w 1999 r.) Pakt Północnoatlantycki powinien przyjąć nowych członków.

• Zwycięzcą wyborów w Rosji został Borys Jelcyn, który pokonał w drugiej turze kandydata komunistów Giennadija Ziuganowa. Finisz kampanii wyborczej miał dramatyczny przebieg w związku z pogłoskami o fatalnym stanie zdrowia prezydenta. Jelcyn nie pokazywał się publicznie, a na 15 minut przed rozpoczęciem głosowania jego rzecznik uznał nawet za potrzebne wydanie oświadczenia, że prezydent żyje. Przyczyną zniknięcia rosyjskiego przywódcy były kłopoty z sercem, zakończone operacją, podczas której wszczepiono mu pięć by-passów.

• W Czeczenii zakończyły się działania bojowe. Wprawdzie z początkiem roku oddział Czeczeńców uprowadził kilkudziesięciu zakładników z miasta Kizlar, a następnie wyrwał się z oblężenia we wsi Pierwomajskoje, ale po śmierci prezydenta Dżohara Dudajewa i w związku z kampanią wyborczą w Rosji, rosyjscy politycy siedli do stołu rokowań. Najpierw premier Czernomyrdin zaprosił na rozmowy do Moskwy następcę Dudajewa, Zelimchana Jandarbijewa (w tym samym czasie Borys Jelcyn odbył kilkugodzinną wizytę w Groznym). Po wyborach, ofensywie Rosjan i kontrnatarciu partyzantów (którzy m.in. odbili Grozny), do rozejmu doprowadził gen. Aleksander Lebiedź (wcześniej jeden z rywali Jelcyna do fotela prezydenckiego, który za poparcie prezydenta w wyborach otrzymał stanowisko sekretarza Rady Bezpieczeństwa Rosji). Decyzję, czy Czeczenia uzyska niepodległość, czy pozostanie w Federacji Rosyjskiej, odłożono na pięć lat, a Borys Jelcyn – odwoławszy przedtem Lebiedzia, któremu zarzucił m.in. podejmowanie decyzji bez konsultacji – podpisał dekret o całkowitym wycofaniu wojsk rosyjskich z Czeczenii.

• Referendum konstytucyjne na Białorusi, które przedłużyło kadencję prezydenta Aleksandra Łukaszenki do roku 2001 i dało mu równocześnie prawo do arbitralnego rozwiązywania parlamentu, zostało – według powszechnej opinii – sfałszowane. W Radzie Najwyższej Białorusi doszło do rozłamu: większa, proprezydencka grupa podjęła decyzję o utworzeniu nowej Izby Reprezentantów. Pozostałych deputowanych usunięto z gmachu parlamentu. Przeciwko działaniom prezydenta Łukaszenki zaprotestowały Unia Europejska, Rada Europy i przewodniczący OBWE.

• Na ulicach Belgradu trwają największe manifestacje od czasu upadku komunizmu w 1990 r. Niemal 150 tys. osób protestuje codziennie przeciwko unieważnieniu wyników wyborów do władz lokalnych, które przyniosły zwycięstwo demokratycznej opozycji, i żąda dymisji prezydenta Miloševicia.

• W Bośni panuje względny spokój, nadzorowany przez siły międzynarodowe. W skład trzyosobowego Prezydium republiki, wybranego w jesiennych wyborach, weszli Muzułmanin Alija Izetbegović, Serb Momcilo Krajišnik i Chorwat Kresimir Zubak. Obserwatorzy OBWE uznali wybory za ważne, choć niezupełnie wolne i uczciwe.

• Trybunał Haski skazał Dražena Erdemovicia – Chorwata, żołnierza armii bośniackich Serbów – na 10 lat więzienia. Erdemović, który po zdobyciu Srebrenicy był członkiem plutonu egzekucyjnego odpowiedzialnego za śmierć 1200 Muzułmanów, jest pierwszym skazanym za zbrodnie wojenne od czasu procesu w Norymberdze. Radovan Karadžić i Ratko Mladić nadal pozostają na wolności.

• Postkomuniści przegrali wybory i oddali władzę na Litwie, w Rumunii i Bułgarii. W Czechach utrzymała się u władzy centroprawicowa koalicja skupiona wokół premiera Vaclava Klausa.

• W wyniku afer korupcyjnych utracili władzę m.in. premier Litwy Adolfas Szlezeviczius (wycofał swe oszczędności z banku, który dwa dni później został zawieszony) i premier Pakistanu, pani Benazir Bhutto. We Włoszech o korupcję oskarżono byłego premiera Silvio Berlusconiego, a także ministra robót publicznych, wcześniej legendarnego sędziego prowadzącego sprawy... antykorupcyjne – Antonia Di Pietro. W Bułgarii zamordowano byłego premiera Andreja Łukjanowa – przyczyną zamachu była najprawdopodobniej jego wiedza o powiązaniach między politykami a mafią. W Korei Płd. b. prezydent Czon Du Hwan został skazany na karę śmierci, a jego następca Ro Te Wu – na 22 lata więzienia. Obu zarzucono zdradę stanu, nielegalne przejęcie władzy i gigantyczną korupcję.

• Zwycięzcą wyborów prezydenckich w Autonomii Palestyńskiej został Jaser Arafat, zaś wyborów premiera Izraela – lider prawicowego Likudu, Benjamin Netanjahu. Między Izraelczykami a Palestyńczykami trwa konflikt: zamachy fundamentalistów z Hezbollahu i Hamasu spowodowały kontrakcję władz Izraela – operację „Grona gniewu”, polegającą na ostrzeliwaniu południowego Libanu. Jeden z pocisków spadł na obóz uchodźców w bazie wojsk ONZ w Kanie, zabijając 102 cywilów. Kolejny kryzys wywołało otwarcie przez władze Izraela tunelu pod Górą Świątynną w Jerozolimie – w gwałtownych starciach zginęło kilkadziesiąt osób. Pod naciskiem dyplomacji USA premier Netanjahu spotkał się wprawdzie z Jaserem Arafatem, ale nie ukrywa, że ma zamiar dotrzymać przedwyborczych obietnic. W kampanii wyborczej Netanjahu deklarował, że nie dopuści do powstania państwa palestyńskiego i zwiększy żydowskie osadnictwo na Zachodnim Brzegu.

• Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali bojownicy o prawa mieszkańców Timoru Wschodniego – katolicki biskup, ks. Carlos Felipe Ximenes Belo i jeden z liderów lewicowej timorskiej opozycji – Jose Ramos Horta.

• Rząd Zairu utracił kontrolę nad wschodnią częścią kraju, gdzie znalazł się ponad milion uchodźców z plemienia Hutu, zbiegłych z Ruandy i Burundi. Walki między siłami rządowymi a armią plemienia Tutsi doprowadziły do zdobycia przez tę ostatnią ogromnego obozu dla uchodźców w Mugundze i powrotu Hutu do Ruandy.

• Talibowie, radykalni fundamentaliści, zdobyli Kabul i ogłosili Afganistan republiką islamską. Byłego komunistycznego prezydenta Nadżibullaha zastrzelono, a jego zwłoki powieszono w miejscu publicznym. W kraju trwa wojna domowa.

• Wojska irackie wkroczyły do tzw. strefy bezpieczeństwa na północy kraju, utworzonej po operacji „Pustynna burza” dla ochrony ludności kurdyjskiej. Lotnictwo USA kilkakrotnie zbombardowało Irak, po czym Saddam Husajn nakazał odwrót. Północny Irak stał się jednak areną wojny domowej między proirackimi i proirańskimi Kurdami.

• Na Tajwanie, mimo manewrów wojsk chińskich w Cieśninie Tajwańskiej, odbyły się pierwsze wybory prezydenckie. Wygrał, zgodnie z przewidywaniami, dotychczasowy szef państwa Li-Teng-huei.

• Żołnierze północnokoreańscy kilkakrotnie naruszyli strefę zdemilitaryzowaną, ustanowioną w roku 1953 między Koreą Północną a Południową.

• Papież Jan Paweł II przerwał wygłaszanie ubiegłorocznego orędzia bożonarodzeniowego „Urbi et Orbi”. Później zdrowotne kłopoty Ojca Świętego powtarzały się: po zakończeniu pielgrzymki na Węgry rzecznik Watykanu Joaquin Navarro-Valls przyznał, że papież zmaga się z infekcją żołądka i że potrzebna będzie operacja. Zabieg wycięcia wyrostka robaczkowego zakończył się pomyślnie i – jak donosiły agencje – podczas uroczystych obchodów 50-lecia święceń kapłańskich Papieża, jubilat wyglądał bardzo dobrze.

• Prezydentowi Czech Vaclavovi Havlovi usunięto złośliwy nowotwór płuc. Zimą zmarła żona Vaclava Havla – Olga.

• Zmarli – François Mitterrand (dwukrotny prezydent Francji), Andreas Papandreu (wieloletni premier Grecji), Emanuel Lévinas (filozof), Josif Brodski (poeta), Maurice Elie Goldstein (prezydent Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego).

• Brytyjskie kliniki specjalizujące się w sztucznych zapłodnieniach rozpoczęły niszczenie zamrożonych embrionów (upłynął pięcioletni termin ich przechowywania). Watykański dziennik „L’Osservatore Romano” nazwał akcję „prenatalną masakrą”.

• Dziesiątki tysięcy Belgów uczestniczyło w pogrzebie dwóch ośmioletnich dziewczynek, zagłodzonych na śmierć przez pedofila Marca Dutroux. Protest przeciwko opieszałości w traktowaniu sprawy przez władze wyraziły w „białym marszu” setki tysięcy osób.

• 43-letni szaleniec zastrzelił w szkole podstawowej w Dunblane (Szkocja) 16 dzieci z pierwszej klasy i ich nauczycielkę.

• 138 osób zginęło z powodu śniegu i zimna podczas pielgrzymki do świątyni Boga Sziwy w indyjskich Himalajach.

• 73 osoby zginęły w błotnej lawinie, która zalała kemping w hiszpańskich Pirenejach.

• 230 osoby zginęły w katastrofie amerykańskiego samolotu pasażerskiego, który rozbił się u wybrzeży Long Island, na krótko po starcie z nowojorskiego lotniska im. Kennedy’ego.

• 345 osób zginęło w zderzeniu dwóch samolotów w pobliżu New Delhi.

• Podczas letnich igrzysk w Atlancie Carl Lewis zdobył dziewiąty złoty medal olimpijski w swojej karierze, a Michael Johnson ustanowił rekord świata w biegu na 200 metrów (19,32 sek.). Igrzysk nie przerwano, mimo że w Parku Olimpijskim eksplodowała bomba, zabijając dwie i raniąc ponad sto osób.

• Komisja Europejska na kilka miesięcy zawiesiła import wołowiny z Wielkiej Brytanii, gdzie wykryto przypadki zachorowań krów na tzw. gąbczaste zwyrodnienie mózgu (choroba może przenosić się na ludzi).

• Księżna Walii Diana zgodziła się na rozwód z brytyjskim następcą tronu, księciem Karolem.

• Burmistrzowie Aten i Sparty podpisali układ kończący trwającą formalnie od 24 wieków wojnę peloponeską. W r. 404 przed Chrystusem oblężone Ateny zgodziły się jedynie na zawieszenie broni.

• Wisława Szymborska otrzymała literacką Nagrodę Nobla.

• Sprawa Józefa Oleksego (którego, gdy pełnił funkcję premiera, oskarżono na podstawie materiałów UOP o szpiegostwo) została umorzona przez prokuraturę. Trzecim od wyborów w 1993 premierem, po Waldemarze Pawlaku i Józefie Oleksym, został Włodzimierz Cimoszewicz.

• „Przepraszam za wszystko, w czym Polacy zawinili wobec Żydów” – powiedział premier Cimoszewicz podczas obchodów 50. rocznicy pogromu kieleckiego. Oświadczenia związane z rocznicą tragedii wydali również hierarchowie Kościoła katolickiego, wśród nich bp Tadeusz Pieronek. Laureat pokojowej Nagrody Nobla Elie Wiesel podczas kieleckiego przemówienia wystąpił z bulwersującym żądaniem usunięcia krzyży z terenu dawnego obozu Birkenau.

• Konflikt wokół projektu supermarketu w pobliżu dawnego obozu Auschwitz zakończył się wstrzymaniem przez wojewodę bielskiego pozwolenia na budowę.

• Sejm zliberalizował ustawę antyaborcyjną: przerywanie ciąży jest obecnie dozwolone ze względu na „ciężkie warunki życiowe lub trudną sytuację osobistą”. „Naród, który zabija własne dzieci, jest narodem bez przyszłości” – skomentował decyzję posłów Jan Paweł II; w Warszawie odbył się wielotysięczny Marsz w Obronie Życia, a przewodniczący „Solidarności” Marian Krzaklewski rozważa akcję obywatelskiego nieposłuszeństwa przeciwko nowej ustawie, polegającą na niepłaceniu podatków.

• Papież Jan Paweł II stwierdził, że w Polsce obserwujemy „próby ośmieszania religii i podważania autorytetu Kościoła” (Ojciec Święty poprzestał na tym, ale w tekście jego przemówienia, opublikowanym przez watykańską Sala Stampa, znalazło się dopowiedzenie: „przez manipulacje informacją, albo celową dezinformację społeczeństwa na temat kontaktów Kościoła i państwa”). „Zasada panująca za czasów Jana Sarkandra: cuius regio eius religio – zdaje się dziś przybierać formę zaplanowanej ateizacji życia” – powiedział Papież.

• Kilkakrotnie mówiło się o rozpadzie koalicji SLD-PSL. Najpierw tygodnik „Nie” opublikował informację, że marszałek Sejmu Józef Zych (PSL) został w 1961 r. – miał wówczas 23 lata – skazany na 8 miesięcy więzienia za niedopełnienie obowiązków służbowych. Później koalicjanci spierali się o sposób reformy centrum gospodarczego i administracyjnego rządu (PSL żądało dymisji całego gabinetu i powołania nowego pod kierownictwem dotychczasowego premiera; ostatecznie ludowcy ustąpili, w zamian zadowalając się fotelem ministra skarbu dla Mirosława Pietrewicza) i o odwołanie – nagłe i bez konsultacji z ludowcami – peeselowskiego ministra współpracy gospodarczej z zagranicą Jacka Buchacza, któremu premier Cimoszewicz zarzucił „niejasne operacje finansowe”. W końcu koalicjantów podzieliły głosowania nad liberalizacją ustawy antyaborcyjnej i nad przyszłorocznymi podatkami (to ostatnie wicepremier Kołodko skomentował zdaniem: „programowo koalicja SLD-PSL już nie istnieje”).

• W Białymstoku zapoczątkowano akcję obywatelską „Bojkot pornografii”. Akcja rozszerzyła się na cały kraj; w Kaliszu prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie rozpowszechniania przez kioskarzy pornografii.

• W wielu miastach kraju odbyły się „czarne marsze” – protesty przeciwko bandytyzmowi i przemocy na polskich ulicach. Bandyci zabili m.in. przypadkowego przechodnia, 20-letniego Wojtka Króla (Warszawa); chuligani wypchnęli z pociągu jego rówieśnika Ireneusza Reglińskiego (Gdańsk).

• Na dworcu w Terespolu doszło do strzelaniny między dwiema konkurencyjnymi firmami ochroniarskimi. Było dwóch rannych, zatrzymano 30 osób, w tym... siedmiu policjantów poza służbą.

• W imprezie, jaka odbyła się z okazji dziesięciolecia „Teleexpresu” w warszawskim klubie „Dekadent”, oprócz dziennikarzy brali udział przedstawiciele świata przestępczego z tzw. mafii pruszkowskiej. Ujawnienie tej informacji doprowadziło do zwolnienia z pracy wiceszefa programu.

• Rada Nadzorcza TVP odwołała prezesa Wiesława Walendziaka, którego zastąpił polityk PSL Ryszard Miazek. Po kilku miesiącach posadę stracił także dyrektor I programu Tomasz Siemoniak, broniąc dziennikarzy zdjętego z anteny programu publicystycznego „Puls dnia”.

• Zapadł wyrok w sprawie Adama Humera i 11 innych funkcjonariuszy MBP, oskarżonych o znęcanie się nad więźniami w latach 1944-54. Humer został skazany na dziewięć lat więzienia.

• Zmarli: Dariusz Fikus (dziennikarz), Krzysztof Kieślowski (reżyser filmowy), Marek Rostworowski (historyk sztuki), Jerzy Skowronek (historyk), Julian Stryjkowski (pisarz), Witold Urbanowicz (lotnik z Dywizjonu 303), Wiktor Woroszylski (pisarz), Artur Międzyrzecki (pisarz), Jerzy Wertenstein-Żuławski (socjolog), Andrzej Bączkowski (minister pracy).

• Po raz pierwszy w historii nasz kraj odwiedził brytyjski monarcha. Elżbieta II poparła nasze starania o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO.

• W Warszawie aresztowano chińskie małżeństwo Mandugequi, ścigane przez władze w Pekinie za przestępstwa gospodarcze (za które w Chinach grozi kara śmierci). Decyzja o ich ekstradycji, jak dotąd, nie zapadła.

• Policja i służby miejskie Warszawy zlikwidowały koczowisko rumuńskich Cyganów pod Mostem Grota-Roweckiego.

• Warszawska prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie tajnych dokumentów z UOP i MSW, których po zakończeniu prezydentury miał nie zwrócić Lech Wałęsa. Były prezydent twierdzi, że rozliczył się ze wszystkiego, a cała sprawa jest politycznym rewanżem SLD za „sprawę Oleksego”.

• Telewizje całego świata pokazały Lecha Wałęsę, który na jeden dzień wrócił do pracy na Wydziale Transportu Stoczni Gdańskiej.

• Podczas obchodów 20. rocznicy wydarzeń radomsko-ursuskich Zygmunt Wrzodak, szef „Solidarności” Ursusa, nazwał niektórych członków KOR „różowymi hienami politycznymi”, którzy cynicznie wykorzystali tragedię robotników.

• Wypożyczone z Pinakoteki watykańskiej „Złożenie do grobu” Caravaggia obejrzało w warszawskim Muzeum Narodowym ponad 80 tysięcy osób.

• Na koncertach w Warszawie wystąpili Sting i Michael Jackson. Z pierwszym spotkał się prezydent Kwaśniewski, z drugim – Kwaśniewski i wicepremier Kołodko.

Opr. MO

do góry